पालकत्व डॉट कॉम आणि होमिओपॅथी / Parenting.com & Homeopathy

पालकत्व डॉट कॉम आणि होमिओपॅथी

‘चैतन्य होमिओपॅथी क्लिनिक’ मध्ये आर्यन आणि त्याची आई ट्रीटमेंट साठी आले होते. आर्यनच्या तक्रारी संदर्भात बोलता बोलता त्याच्या आईने पालकत्व निभावताना होत असलेली गडबड,त्रास आणि त्यामुळे होणारी दमछक याच्याबद्दल सांगायला सुरू केलं.

प्रत्येक शनिवारी आर्यनला बागेत खेळण्याचा एक विशिष्ट टाईम होता. त्याचबरोबर तो खेळताना त्याच्या आईला मिळणाऱ्या वेळेत ती मोबाईलवर मैत्रिणीशी गप्पा मारत होती.

त्यानंतर घरी आल्यानंतर जेवण बनवे पर्यंतचा टाईम हा ‘टी.व्ही. टाईम’ म्हणून आर्यनला मिळणार होता आणि जेवण झाल्यानंतर गृहपाठ केल्यानंतरच त्याला ‘मूव्ही टाइम’ मिळणार होता….

आज-काल तान्ह्या बाळांचे जेवण ते मोठ्या मुलांचे शिक्षण हे सर्व ‘स्क्रीन’ सारख्या आयुधांवर अवलंबून असल्याचं अनेक घरांमध्ये दिसून येतं. मागच्या पिढीतले लोक ‘ जजमेंटल ‘ होत पटकन म्हणतात, “असे कसे हे पालक!” पण एकीकडे ते पालकही काम आणि घर याचा तोल सांभाळण्यात पुरते बुडून गेलेले असतात. पालकांची ‘पार्क टाइम’, ‘स्टोरी टाइम’ अशी एक जणू चेकलिस्ट चालू असते.

तल्लख बुद्धी असणारी ही ‘Gen Z’, आणि ‘(Gen Alpha) जेन अल्फा’ अर्थातच झि पिढी आणि अल्फा पिढी यांना एखाद- दुसरा खेळ देऊन पुरत नाही. त्यांच्या अवतीभोवती सतत काही उद्दीपक, म्हणजे उत्तेजन देणाऱ्या गोष्टी असतात. या गोष्टी त्यांना गरजेच्या असतात म्हणून आपण त्या त्यांना देतो की आपल्याला इतर काही सुचण्याइतका वेळ नसतो म्हणून देतो, असा खरा प्रश्न आहे.

पूर्वीच्या कुटुंब व्यवस्थेत अनेक कुटुंबीयांमध्ये मुलांची वाट सहजरीत्या होत असे कारण जणू सगळी गल्लीच मुलाच्या वाढीसाठी सज्ज असे. आजच्या जगात आई हीच पालक, शिक्षिका, भावंड, मैत्रीण अशा अनेक भूमिका करणारी कुटुंबीय असते. त्यामुळे तिचीही इतकी दमणूक होते की, त्याचं रूपांतर आपल्या पाल्याशी होणाऱ्या चिडक्या संवादात होतं. इथे आपण समजून घेऊ की काही कुटुंबांमध्ये ही अनेक भूमिका असलेली व्यक्ती म्हणजे वडील, आजोबा, अथवा आजीही असू शकते. मात्र अजूनही अनेक घरांमध्ये ती आईच असते.

अधिराज माझा आणखी एक नियमित होमिओपॅथिक औषध घेणारा पेशंट, रोज सकाळी 9 वाजता शाळेत जातो

1 ला थेट पाळणा घरात आणि नंतर 5 ला घरी येतो. इतका वेळ तो मुलांमध्ये आणि शिक्षकांमध्ये रमण्याचा अतोनात प्रयत्न करत असतो. अध्येमध्ये ‘मला घरीच थांबायचं आहे’ अशी तक्रारी करत असतो. त्याचे वय वर्ष 3. काळाची गरज म्हणून लहान मुले 7 ते 8 तास घराबाहेर असतात. घराबाहेर म्हणजे बागेत नव्हे बरं का, तर शाळेत, पाळणाघर, वेगवेगळ्या क्लासेस मध्ये असतात. काही मुलांना हे आवडते काही मुलांना हे काहीच आवडत नसतं.

काळ कितीही बदलला असला तरी शारीरिक व मानसिक विकासाचे काही टप्पे पूर्वीसारखेच आहेत.

उदाहरणार्थ. आजकालची पिढी झपाट्याने वाढणारी असली तरी तिसऱ्या महिन्यात ते काही चालायला लागत नाहीत!……

साधारणतः चार ते सहा वर्षांपर्यंत मुलांना आई-वडिलांचा मिळेल तितका सहवास हा त्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी गरजेचा असतो. हा सहवास कुटुंबीयांनी समजून घेऊन वाटून घेतला तर मुलांसाठी उत्तम!

चार ते सहा वय असं ढोबळपणाने म्हटलं जातं, कारण प्रत्येक मुल हे निराळं असतं. साधारणता सहाव्या वर्षानंतर मुल इतर व्यक्तींमध्ये रुळू शकतात. त्यामुळे आपल्या प्राचीन गुरुकुल पद्धतीत व सध्या लोकप्रिय असलेल्या काही पाश्चात्य शिक्षण प्रणालींमध्ये वय वर्ष सहा पासून शालेय शिक्षण सुरू केलं जातं.

अर्थात आता काही पाळणाघरे पूर्व- प्राथमिक शाळा, हे जाणीवपूर्वक उपक्रम ठरवून लागले आहेत, ज्यामध्ये औपचारिक शिक्षणाची फक्त तयारी करून घेतली जाते आणि मूळ हेतू स्वच्छता, जागरूकता, इतरांबरोबर रुळणे, हा असतो. मोठ्या शालेय मुलांमध्ये भावनिक विकास जास्तच लवकर होतोय की काय, असा विचार पालकांना सतावत असतो.

विकास वयानुसार होतो, त्याचं स्वरूप मात्र बदललं आहे हे निश्चित. टीव्ही- फोनवर दिसणारी दृश्य ही उद्दीपक (stimulus) आहेत. त्यांचा थेट परिणाम आपल्या मेंदूच्या पेशींवर होत असतो, त्याचप्रमाणे आपल्या हार्मोन्स वर (संप्रेरकांवर) होत असतो.

उदाहरणार्थ – मुलांनी एखादा थरारक व्हिडिओ (बहुतेकदा गेम) बघितला की , ॲड्रीनेलीन हार्मोन (Adrinalin) स्त्रावित होते. त्याचबरोबर इतरही शारीरिक बदल घडून येतात. याची सांगण मनात चाललेल्या विचारांशी होते आणि मग काय सांगता? मन त्याप्रमाणे वागू लागते, म्हणजे ही सांगड मेंदूच्या काही भागांशी होते. आठवणीतले आणि शिकलेल्या काही कप्प्यांशी होते .अशी कल्पना करा, की या विचारांना आपण एखादी दिशा देऊ शकलो तर? कदाचित मुलांच्या बौद्धिक व भावनिक क्षमतांना एक वेगळी चालना मिळेल.

मुले मोठी झाली की ती स्वतंत्र होऊ दे, या गर्दीच्या पसरलेल्या समुद्रात सुरक्षित राहू देत आणि स्वतःच्या बळावर त्यांना आपलं असं एक साम्राज्य घडवू देत, अशी आशा प्रत्येक पालकाच्या मनात वर्षांनुवर्ष टिकून असते. त्यासाठी अनेकदा स्वतःच्या आवडीचा त्याग ते करत असतात. आपली अस्मिता मागे सरत असताना, काही पालक मात्र आपल्या इच्छा मुलांवर लादत असतात. त्यांना असं वाटतं की आपल्या मुलांनंयामुलींनं आयुष्यात ‘नोबेल प्राईझ ‘ च्या खालचं ध्येयच ठेवू नये. आपलं मूल हे तर ‘प्रॉडिजी’ आहे, विलक्षण बुद्धिमत्ता असलेला आहे. मग त्या पाल्याच्या मागे लागत आणि क्लासेसचं न संपणारे शेपूट. आणि मुलांना तर आज-काल शब्दही माहिती असतात ‘ट्रॉमा’, ‘डिप्रेशन’ वा नैराश्य. मग तेही असे गंभीर शब्द नकळत रोजच्या जीवनात वापरू लागतात. त्यांचा आपल्या जीवनाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन एकतर्फी होऊन जातो. मुलांना ‘ऑलराऊंडर’ करण्यामध्ये त्यांचे बालपण तर हरवून जात नाही आहे ना? याचा खरंच विचार करण्याची गरज आहे.

‘जेन झी’ आणि ‘जेन अल्फा’ या पिढ्यांना तंत्रज्ञानाशिवाय पर्याय नाही हे खरे आहे. त्यांना त्याचे कौशल्यही आपसूक येतेच. तंत्रज्ञानाच्या बाळकडूचा तेवढा परिणाम तर होत असावा. मात्र त्यात अपुरा पडतो तो त्यांच्याशी साधलेला मोकळा संवाद आणि त्यासाठी हवा असलेला ठेहराव. ज्यामध्ये सतत चेकलिस्ट किंवा घाई नसेल असा वेळ. अन्यथा लहान मुलं मोठ्यांसारखी बोलू लागतात. तीन वर्षाचा मुलगा शुभम जेव्हा म्हणतो,” अरे….. स्विच बिघडला आहे आणि साधी बॅटरी नाही चालत या गाडीला, बटन बॅटरी लागते”. तेव्हा शुभमच्या मामाला भाच्याचं कौतुक वाटतं. मग तो पुढच्या फेरीला रिमोटची गाडी घेऊन येतो. गाड्यांच्या घरगुती संग्रहालयात अजून एक भर! त्या नव्या गाडीचं अप्रूप शुभमला तितकंच असतं जितकं 1980 च्या मधल्या तीन वर्षाच्या एखाद्या शुभमला एखाद्या खेळण्यातल्या गाडीचे वाटत असेल. पण एक 2025 मधल्या शुभमच्या मनावर रचलेल्या आहे माहिती, तंत्रज्ञान आणि सहजपणे उपलब्ध असलेल्या वस्तूंचा बलाढ्य डोंगर.

मातीत, झाडांमध्ये, पक्षांमध्ये रमण्याचे दिवस पूर्वीसारखे आजही आहेत, पण त्यांना दिलेलं महत्त्व आणि वेळ कमी होत चालला आहे. खऱ्या मातीची जागा ‘व्हर्चुअल रियालिटी’ मधील माती आणि झाडे तर घेऊन टाकणार नाहीत ना, अशी धाकधूक वाटते.

एका संस्कृत सुभाषितांमध्ये सांगितले आहे की, मूल पाच वर्षाचे होईपर्यंतचे त्याचे लाड करावेत, दहा वर्षापर्यंत त्याला शिस्त लावावी, पण पाल्याचे वय 16 झाल्यानंतर त्याच्याशी मित्राप्रमाणे वागावे.

नव्या संशोधनाप्रमाणे शून्य ते एक या वयातच मुलांच्या मेंदूची अजब वाढ होत असते. उदाहरणार्थ एफ.एम.आर.आय. (fMRI) हे ब्रेन इमॅजिनिंग वापरून बाळाच्या बौद्धिक आकलनाविषयी नवे संशोधन सुरू आहे. कानावर पडत असलेल्या स्वरांची ओळख वयाच्या सहा महिन्यापासून अधिक पक्की होत जाते, असा निष्कर्ष श्रवण विज्ञानाच्या आणि मेंदू विज्ञान संस्थेच्या शास्त्रज्ञांनी काढला आहे.

मुलांचे बालपण अजून तरी हरवलेलं नाही, परंतु त्यांचं स्वरूप नक्कीच बदललं आहे. त्यांच्यापुढे असलेल्या शिक्षणाच्या व्यवसायाच्या नात्यांच्या व ग्लोबल वातावरणाच्या असंख्य प्रश्नांचा अथांग महासागर आहे.त्यातील पाणी आपण एका फटक्यात कमी करू शकत नसलो तरी कुशलतेने नाव कशी व हवा वल्हवावी यासाठी मदत नक्की करू शकतो.

होमिओपॅथी मुळे त्यांचे बालपण सुकर, सुरक्षित, निखळ होऊ शकतो. तसेच असलेल्या गोष्टी उत्तम वापरणं आणि नसलेल्या गोष्टींचा अतिविचार टाळणं, यासाठी प्रयत्न करू शकतो. उद्याचे सुजाण नागरिक घडविण्यासाठी त्यांच्या आज असलेल्या सवयी आणि विचार याचा अभ्यास करून होमिओपॅथिक औषधाने त्यांना एक दिशा नक्कीच देता येऊ शकते.

आज पालक पुस्तकी, व्हाट्सअप विद्यापीठ, गुगल विद्यापीठ यावरील भरपूर माहिती गोळा करून त्या माहितीचा फक्त चर्चेत आणि सोयीस्कररित्या वापर करतात. काही पालक मोजून मापून करून ठरवतात की आपल्या पाल्याशी आपलं वर्तन कसं असावं.

आर्यनला प्रश्न विचारल्यानंतर त्याची बरीचशी उत्तर त्याच्या आईनेच दिली. त्यांना वाटतं, आजूबाजूचे वातावरण, इतर लोक आपल्या पाल्याशी काय बोलतात व आपल्या पाल्याने त्यावर नेमकी कशी प्रतिक्रिया दिली पाहिजे हे सर्व आपण ‘कंट्रोल’ करू शकतो, जणू काही या सगळ्याचा एखादा रिमोट कंट्रोल असतो ना तसा!

एकूणच माहितीचा, परिस्थितीचा आणि आपल्या पालक म्हणून असणाऱ्या ध्येयाचा सुवर्णमध्य, होमिओपॅथिक औषधोपचाराने नक्कीच साधता येऊ शकतो.

 

डॉ अजय व. हनमाने
एम. डी. (होमिओ) ICR Kolhapur,
चैतन्य होमिओपॅथीक क्लिनीक
भास्कर प्लाझा- F4, HDFC बॅंकेजवळ,
शाहुपुरी, व्यापारी पेठ
रेल्वे फाटक भाजी मंडई जवळ
कोल्हापूर- 416001
🌐 www.chaitanyahomeocare.com
मोबाईल- 7738667123 / 9404507723
रविवारी बंद
आपला विश्वास – नैसर्गिक आरोग्य पुनर्स्थापनेची आमची जबाबदारी!

कृपया पुढील लेख वाचा  —–

---

Parenting.com & Homeopathy

 

At Chaitanya Homeopathy Clinic, Aryan and his mother had come for his treatment. While discussing Aryan’s complaints, his mother began sharing the confusion, exhaustion, and constant overwhelm she experienced while trying to manage parenting.

Every Saturday, Aryan had a fixed playtime at the park. While he played, his mother used that time to chat with her friends on the phone. After returning home, until food was prepared, Aryan got his designated “TV time,” and only after finishing his dinner and homework would he get “movie time.”

Today, in many homes, everything—from feeding infants to educating older children—has become dependent on the “screen.” Older generations quickly judge parents saying, “What kind of parents are these?”

But the reality is that most parents are drowning under the pressure of balancing work and home. Their lives run on a long checklist: “park time,” “story time,” “activity time,” and so on.

This sharp-minded Gen Z and Gen Alpha generation cannot be engaged with just one toy or one activity. Their environment is filled with constant stimulation. But do they truly need that stimulation, or do we give it because we don’t have the time or energy to think of alternatives? That is the real question.

Earlier, in joint-family systems, the responsibility of raising a child was naturally shared. It felt as if the entire neighbourhood participated in raising a child. Today, in many families, the mother is simultaneously the parent, teacher, sibling, friend, and emotional anchor. This overload leads to exhaustion, which eventually shows up as irritability in communication with the child.

(In some families this multitasking caregiver may be the father, grandfather, or grandmother—but commonly, it is still the mother.)

Another regular Homeopathic patient, Adhiraj, goes to school at 9 am. Before school, he goes to daycare; after school, he returns home around 5 pm. He tries hard to manage all this, but in between he often complains, “I want to stay home.”

He is just 3 years old.  But such long hours away from home have become the norm. Whether school, daycare, or multiple classes, children spend 7–8 hours outside. Some children enjoy it; many do not.

Times have changed, but the stages of physical and emotional development remain the same.

For example, no matter how fast this generation seems to grow, a three-month-old still cannot start walking!

From ages 4 to 6, children need as much emotional connection with their parents as possible for their overall development. If this bond is shared among family members, even better.

This is why traditional Gurukul systems—and many modern Western schooling models—begin formal education at age six, after the child has developed enough emotional and social readiness.

Today, many preschools consciously work on pre-academic development focusing on hygiene, awareness, social adaptation, and emotional skills—not on formal academics.

Parents today often worry that emotional development is happening too fast in older children.

Yes, development follows age, but its expression has changed.

Screens—TV or mobile—are constant stimuli. They directly impact brain cells and hormones.

For example, when children watch thrilling videos (often games), the hormone adrenaline is released, along with other physical reactions. The mind connects these reactions with memories, emotions, and learned behaviours.

If only we could channel these thoughts in the right direction—it could significantly enhance a child’s emotional and intellectual potential.

As children grow, every parent dreams:  “Let my child become independent, safe in this crowded world, and strong enough to build a life of their own.” Parents willingly sacrifice their own desires for this dream.

Meanwhile, some parents unintentionally impose their own unfulfilled ambitions on their children. They expect nothing less than a Nobel Prize—believing their children to be prodigies. This results in endless classes and pressure.

Children today also know big words like ‘trauma’, ‘depression’, and they casually use them in daily life. Their perspectives become one-sided.

Are we trying to make them all-rounders at the cost of their childhood? This is worth deep reflection.

   Gen Z and Gen Alpha cannot avoid technology—it is their world. They naturally develop tech skills. But what is missing is open conversation and unhurried time, without checklists or rush. Otherwise, young children start speaking like adults.

A 3-year-old Shubham says, “Hey… this switch is damaged. This toy doesn’t work on normal batteries, it needs a button cell.”

His uncle admires this and buys another remote car.

Just like that, the home’s toy collection grows—but the awe felt by today’s Shubham is the same as the awe felt by a child from 1980.

The difference is: today’s Shubham carries a mountain of information, technology, and easily available material on his small shoulders.

The joy of mud, trees, and birds still exists today—but we are giving it lesser time and value. Will virtual reality soon replace real soil and real trees? The fear is real.

A Sanskrit proverb says:

“Love the child till age 5, discipline till age 10, and after 16, treat them like a friend.”

Modern research shows, the brain grows amazingly fast between 0 to1 year.

Using fMRI brain imaging, scientists now study early cognitive development.

For example, babies start recognizing sound patterns more precisely from six months of age.

Childhood is not lost yet—but its form has changed.

Around them lies an entire ocean of emotional, educational, social, and global pressures.

We may not drain this ocean—but we can surely teach them how to row the boat wisely.

How Homeopathy Helps?

Homeopathy can make childhood safer, smoother, and emotionally balanced.

It helps children:

• 🌿 adjust better
• 🌿 utilize their natural strengths
• 🌿 avoid overthinking or anxiety
• 🌿 grow emotionally resilient

By understanding the child’s habits and emotional patterns, Homeopathic medicines can gently guide them in the right direction—helping them become wise, sensitive, confident adults of tomorrow.

Today, many parents gather loads of information from books, WhatsApp University, and Google University, and use it selectively or conveniently. Some parents intellectually plan exactly how they must behave with their child.

When Aryan was asked questions, most answers came from his mother. Parents often feel they can “control” everything—the environment, people, reactions, and what the child must say.

As if parenting comes with a remote control!

Ultimately, Homeopathy helps find a golden balance between information, circumstances, and parental goals.

 

Dr Ajay V. Hanmane
M.D.(Hom) ICR Kolhapur,
Chaitanya Homoeopathic Clinic
1st Floor, F4, Near HDFC Bank,
Bhaskar Plaza Vyapari Peth, Shahupuri
Near Panch Bunglow Bhaji Mandai
Kolhapur, 416001
🌐 www.chaitanyahomeocare.com
Mobile No. 7738667123/ 9404507723
Sunday Closed.
Your Trust – Our Responsibility to Restore Health Naturally!

Please Read Next Article-